Υπαρξιακή-Ποιητική Ψυχοθεραπεία

Από τον Δρ. Αλέξη Χαρισιάδη

Ως δημιουργός αυτής της προσέγγισης, αντιλαμβάνομαι τη θεραπεία όχι ως μια στατική κλινική διαδικασία, αλλά ως ένα ταξίδι χωρίς σταθερά σχέδια, όπου ο σκοπός δεν είναι απλώς να «φτάσουμε» κάπου, αλλά να βιώσουμε τη διαδρομή με αυθεντικότητα. Η Υπαρξιακή-Ποιητική Ψυχοθεραπεία είναι μια διαδικασία διερεύνησης και καλλιέργειας του κόσμου του θεραπευτή, του θεραπευόμενου, καθώς και της ίδιας της θεραπευτικής συνάντησης.

1. Η Αρχιτεκτονική της Πυραμίδας: Η Σχέση Τεχνικής και Ποίησης

Η προσέγγιση αυτή πατά σε μια στιβαρή δομή που προσφέρει ασφάλεια και σιγουριά. Χρησιμοποιώ το σχήμα της πυραμίδας για να δείξω ότι η δημιουργικότητα απαιτεί γερά θεμέλια:

• Τα Θεμέλια (Γνώση & Τεχνική): Στη βάση βρίσκεται η ψυχολογία, η τεχνική κατάρτιση και η ψυχοεκπαίδευση. Είναι το απαραίτητο «τι κάνω» του θεραπευτή που εξασφαλίζει τη σταθερότητα.

• Το Σώμα (Φιλοσοφία & Οριακές Καταστάσεις): Περιλαμβάνει την εξοικείωση με την υπαρξιακή σκέψη και τις «Οριακές Καταστάσεις» του Karl Jaspers. Εδώ η δουλειά γίνεται ενδοπροσωπική, διαπροσωπική και συστημική.

• Η Κορυφή (Ποιητική Στάση): Στην κορυφή βρίσκεται ο ποιητικός τρόπος, ο οποίος μας δίνει την ελευθερία και τη δημιουργικότητα που απαιτείται σε κρίσιμες θεραπευτικές στιγμές.

2. Φιλοσοφική Θεμελίωση: Heidegger, Nietzsche και η Έννοια του «Ποιείν»

Η προσέγγισή μου εδράζεται στη σύνδεση της τέχνης με την οντολογία.

• Η Α-λήθεια ως Αποκάλυψη: Σύμφωνα με τον Heidegger, η αλήθεια (α-λήθεια) είναι αυτό που βγαίνει από τη λήθη, αυτό που αποκαλύπτεται και έρχεται στην επιφάνεια. Η τέχνη είναι η μετατροπή της αλήθειας του «όντος» σε έργο.

• Η Βούληση για Ισχύ ως Τέχνη (Nietzsche): Η αναφορά στον Nietzsche επιβεβαιώνει ότι η τέχνη (Kunst) είναι μια παραγωγή. Ο αρχαίος Έλληνας χρησιμοποιούσε τις λέξεις «ποιείν» και «ποίηση» για να περιγράψει τη διαδικασία όπου κάτι παράγεται και εκτίθεται.

• Η Ποίηση ως Υψηλότερη Μορφή: Αν και η «Ποιητική» αφορά την τέχνη εν γένει, ο Heidegger θεωρεί τον ποιητικό λόγο ως την ανώτερη μορφή τέχνης, επειδή η γλώσσα είναι το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της ανθρώπινης ύπαρξης.

3. Η Διευρυμένη Ευθύνη του Θεραπευτή

Στην Υπαρξιακή-Ποιητική προσέγγιση, ο θεραπευτής φέρει μια βαθιά ευθύνη που υπερβαίνει την απλή εφαρμογή μεθόδων:

• Η Ευθύνη της Αλήθειας: Ο θεραπευτής οφείλει να είναι «αληθινός» σε αυτό που φέρνει. Έχει την ευθύνη να είναι τεχνικά άρτιος, ώστε η αλήθεια που αναδύεται να μπορεί να επικοινωνηθεί αποτελεσματικά.

• Η Διαφύλαξη της Αλήθειας: Ποιητής είναι αυτός που «αληθεύει», δηλαδή αυτός που διαφυλάσσει και περιφρουρεί την αλήθεια. Ο θεραπευτής αναλαμβάνει αυτόν τον ρόλο για χάρη του θεραπευόμενου.

• Η Αγαπητική Σχέση: Η προσέγγιση ενός «έργου» (είτε είναι τέχνη είτε η ψυχή ενός ανθρώπου) απαιτεί μια αγαπητική σχέση, όπου προσφέρουμε κομμάτι του χρόνου και της προσοχής μας —δηλαδή κομμάτι της ίδιας μας της ζωής.

4. Παράδειγμα: Από την Οριακή Κατάσταση στο Ποιητικό Έργο

Οι «Οριακές Καταστάσεις» (Boundary Situations) του Jaspers —όπως ο θάνατος, η ενοχή ή η τύχη— είναι στιγμές όπου ο άνθρωπος αισθάνεται ότι ο κόσμος του κλονίζεται.

Το Παράδειγμα της Απώλειας: > Σκεφτείτε την οριακή κατάσταση του θανάτου ή μιας μεγάλης απώλειας. Αρχικά, βιώνεται ως ένα αδιαπέραστο τείχος, μια «λήθη» όπου το νόημα χάνεται.

Η μετατροπή σε Ποιητικό Έργο συμβαίνει όταν η αλήθεια αυτής της οδύνης «ποιείται» μέσα στη θεραπεία. Μέσα από την «ανοιχτότητα» της συνεδρίας, ο θεραπευόμενος αρχίζει να κοιτάζει την απώλεια όχι ως ένα στατικό τέλος, αλλά ως μια «ανοιχτή θέση» όπου το κάθε τι είναι αλλιώτικο. Η οδύνη ονομάζεται, παίρνει μορφή, και μέσα από τον λόγο ή τη στάση του θεραπευτή και του θεραπευόμενου, σταθεροποιείται ως μια νέα υπαρξιακή αλήθεια που πλέον δεν τον συνθλίβει, αλλά τον μεταμορφώνει.

5. Η Θεραπεία ως «Ανοιχτότητα»

Η τέχνη ανοίγει μια θέση μέσα στην οποία το κάθε τι είναι διαφορετικό από ό,τι συνήθως. Αυτή η «ανοιχτότητα» είναι που επιτρέπει στον θεραπευόμενο να συνδεθεί με τον εαυτό του με έναν ουσιαστικό τρόπο. Στην υπαρξιακή θεραπεία, έχει μεγαλύτερη σημασία ποιος είναι ο θεραπευτής παρά το τι κάνει.

---

Η Υπαρξιακή-Ποιητική προσέγγιση είναι το μέσο για να αποκαλυφθεί αυτό που πραγματικά είμαστε, μετατρέποντας την ίδια την ύπαρξη σε έργο τέχνης.